Mailkat
Koorts bij katten

Fire is a good servant, but a bad master

Aangezien koorts bij Zorro lange tijd het belangrijkste verschijnsel was van zijn ziekte, heb ik me uitgebreid verdiept in de vraag wat koorts is. Een van de eerste sites waar ik op stuitte was die van een Amerikaanse dierenarts die de vraag beantwoordde van een katteneigenaar over koorts bij haar kat. De arts meldde: “The major cause of fevers in cats with no obvious cause is FIP. I think that if you asked most vets what the top causes of chronic "fever of unknown origin" were, the answer would probably run something like: 1) Feline Infectious Peritonitis (FIP); 2) FIP; 3) FIP; 4) FIP; 5) Feline Leukemia Virus; 6) blood parasites, usually Haemobartonella; 7) Toxoplasmosis; 8) Pancreatitis; 9) Cardiomyopathy”.

Dat was duidelijke taal. Los van het feit dat ik natuurlijk meteen al die ziekten uitgebreid opzocht om te zien of het iets met Zorro te maken kon hebben, vroeg ik me af wat koorts op zichzelf eigenlijk was. Waarom stijgt de lichaamstemperatuur bij veel ziekten? En waar ligt de grens en wat gebeurt er dan?
 

WAT IS KOORTS?
Het lichaam heeft een soort thermostaat die zich in de hersenen, meer specifiek de hypothalamus bevindt. De hypothalamus scheidt stoffen af waarmee de temperatuur via allerlei ingewikkelde processen wordt bijgesteld. Koorts kan omschreven worden als een verhoging van de lichaamstemperatuur die niet is toe te schrijven aan bijvoorbeeld sporten, een emotie of zwangerschap. De gemiddelde lichaamstemperatuur van een mens onder normale omstandigheden ligt globaal tussen de 36.6 en 37.7 graden, afhankelijk van de tijd van de dag en de soort meting (oraal, rectaal, oormeting etc.). De normale waarde voor een kat ligt tussen 38 en 39 graden. Boven 39.5 graden is sprake van koorts bij een kat. De betekenis van het verschijnsel koorts is nog steeds niet goed doorgrond. Tegenwoordig wordt ervan uitgegaan dat het een verdedigingsreactie is van het lichaam op een bedreigende infectie. Bij koorts verhoogt het lichaam de temperatuur door bloed te verplaatsen van het huidoppervlak naar het binnenste van het lichaam (gevolg: koude rillingen) om zo warmteverlies te beperken. Door de verhoging van de temperatuur wordt de activiteit van het afweersysteem verhoogd. De lever produceert stoffen die de vermenigvuldiging van veel ziektekiemen kan belemmeren. De eetlust wordt verminderd waardoor minder glucose
Zorro 41 graden

41 graden koorts

beschikbaar komt. Glucose is een voedingsbodem voor bacteriŽn, maar bij koorts wordt deze bron afgesloten. Koorts verhoogt het hartritme en daarmee de bloedsomloop zodat de cellen van het immuunsysteem sneller ter plekke zijn. Ook de zuurstofbehoefte wordt groter. Bij mensen vraagt iedere graad verhoging boven de 37 graden 12,7% extra zuurstof. Bij katten zijn die percentages niet duidelijk, maar dat ook bij hen de behoefte aan meer zuurstof bestaat bij koorts is evident. Eveneens is de behoefte aan vocht hoger. Het lichaam heeft een hoger vochtverlies bij een verhoogde temperatuur. Bij zowel mens als dier kan verhoging tot 40 graden relatief weinig kwaad, behalve bij kleine kinderen die koortsstuipen kunnen krijgen en bij mensen met hart- en longkwalen. Daarboven wordt het riskanter en moeten koortsdempende middelen gegeven worden (nooit aan een kat dezelfde middelen geven als aan mens. Je vergiftigt ze met middelen als aspirine of paracetamol). Er kan een delirium ontstaan (ijlen) doordat de temperatuur interfereert met de chemische processen in de hersenen. Ernstige hoofdpijn is een verschijnsel dat eveneens kan optreden a.g.v. verwijding van bloedvaten in de hersenen, hoewel ook sommige specifieke soorten infecties de oorzaak kunnen zijn van dit symptoom. Boven de 41 graden moet absoluut ingegrepen worden. Zodra de 42 graden bereikt wordt, gaan de eiwitten van het lichaam (en het lichaam bestaat voornamelijk uit eiwitten) denatureren, d.w.z. dat ze domweg uit elkaar vallen. Ze kunnen dan ook hun werk niet meer doen om de temperatuur te reguleren. De koorts zal dan heel snel oplopen met de dood tot gevolg.

Het verschijnsel koorts kan op veel manieren worden ingedeeld. Te onderscheiden naar tijd is er de: 1) intermitterende koorts, waarbij de temperatuur dagelijks oploopt en dan weer naar normaal terugkeert; 2) periodische koorts wat bijvoorbeeld bij malaria voorkomt; 3) aanhoudende koorts, waarbij de koorts zonder terug te keren naar een normale temperatuur voortduurt. Overigens worden in de Engelse en Nederlandse taal veel soorten koorts door elkaar gemixd. Wie op Internet in de Nederlandse taal zoekt, kan gewoon op “koorts” zoeken en dan kom je vanzelf alles wel tegen. Zoek je echter in het Engels, gebruik dan de verschillende zoekwoorden: pyrexia (wat gewone koorts is), hyperpyrexia (wat koorts boven de 41.1 graden is), relapsing fever, intermittent fever, en hectic fever. Je hebt dan al snel de verschijnselen van de koorts te pakken waar je naar op zoek bent.

Een kat met koorts moet gezien worden door een dierenarts. Als je er alleen voor staat en de koorts loopt hoog op, leg het beestje dan in een koele maar niet koude kamer, zorg voor voldoende zuurstof, dep (niet wrijven) de voetkussentjes en het buikje voorzichtig met een watje met alcohol zodat wat van de huidwarmte met de alcohol vervliegt. Gebruik geen koud water! Daardoor sluiten de huidcellen zich waardoor de warmte juist niet weg kan; gebruik eventueel een beetje lauw water. Hou de kat weg van andere katten (die zien zien zo’n warme kat als een fantastische kachel). Hou je kat goed in de gaten, maar aai hem niet te veel want de vacht gaat enigszins wijder staan om warmte te laten ontsnappen en met aaien sluit je de zaak weer af. In sommige klinieken in de VS gebruiken ze voor dit soort situaties ook een ventilator om het beestje met wat wind te koelen. Overdrijf er niet mee, want hij moet niet ook nog verkouden worden. Geef af en toe heel rustig en voorzichtig een spuitje water in de bek zodat de kat niet uitdroogt. Ga bij de eerste gelegenheid die je hebt alsnog naar de dierenarts. Koorts heeft altijd een reden en die reden moet gevonden worden, zeker als de koorts aanhoudt of terugkomt.

Op internet zijn enkele sites met overzichten waar koorts bij katten vandaan kan komen, m.n. als gezocht wordt naar koorts met onbekende oorzaak (fever of unknown origin; soms: fever of undetermined origin, kortweg FUO). Deze site vond ik het beste overzicht geven. Het is monnikenwerk om als leek door dit soort teksten te gaan en daarop voort te borduren. Maar als de nood hoog is, is de keus beperkt. Je steekt er wel een hoop van op.