Mailkat
Laos

In 1992 reisde ik drie maanden door Cambodja, Vietnam, Laos en China. Van Laos heb ik m’n belevenissen in een voor anderen leesbare vorm opgeschreven. Hieronder volgt het verslag:
Liggende Buddha klein

Xieng Khuan, Tha Deua, in Vientiane. Op de voorgrond monikken.

Lakoniek, omdat ik geen enkele verwachting meer heb na de afwijzing bij vier reisbureaus, stap ik in Vientiane binnen bij de laatste organisatie die op m'n lijst staat. De directeur schudt me de hand, terwijl hij me - charmant glimlachend - een stoel aanbiedt. "Laos is te groot om in n keer te zien", zeg ik, "maar ik zou een indruk willen krijgen wat het land te bieden heeft. Ik weet dat er nogal wat reisrestricties zijn, maar misschien kunt u me verder helpen." Ik wapper met m'n transitvisum - moeizaam verkregen in Ha Noi - dat me het recht geeft zeven dagen in Vientiane te blijven, terwijl ik er 20 wil doorbrengen in verschillende plaatsen in Laos. Zijn contacten in het officile circuit blijken uitgebreider te zijn dan die van anderen. Hij overlegt wat ik kan doen: eerst de rivier oversteken naar Thailand en onmiddellijk terugkeren. Op vertoon van een document van het ministerie, dat ik van hem krijg, wordt een visa-upon-arrival afgegeven, waardoor ik reizen kan. Vervolgens vertrekken naar gevarieerde bestemmingen als Phonsavan, Luang Prabang en Pak Se. Hij kan voor de permits - die voor elke stad afzonderlijk nodig zijn - zorgdragen. De plaatsen kunnen alleen per vliegtuig bereikt worden; reizen over land is voor toeristen in Laos verboden.

De reis zal viermaal zo duur blijken te zijn dan wat ik voor dezelfde tijd betaald heb in de buurlanden. Maar ik heb me voorgenomen dit nog zo gesloten land als laatste op m'n reis door wat ooit Indochina werd genoemd, na Cambodja en Vietnam, hoe dan ook te bezoeken.
Vientiane monument klein

Pha That Luang

Vientiane, de hoofdstad van Laos waar ik op dat moment ben, is een slaperig stadje aan de Mekongrivier. Het hotel waar de taxichauffeur me naar toe brengt na aankomst op het vliegveld bevindt zich in een stille straat die op de Mekong uitkomt. Als ik uitleg dat ik een hotel in het centrum wil, meldt hij dat dit het centrum is, wat bij nadere inspectie blijkt te kloppen. De belangrijkste attracties van Vientiane zijn de vele wats - boeddhistische tempels met verblijven voor novices en monniken. Enkele andere bezienswaardigheden als de Patuxai - een monument uit de jaren zestig van deze eeuw dat sterk lijkt op de Arc de Triomphe in Parijs en de Pha That Luang, de grote stupa, die zowel een nationale als religieuze betekenis heeft, zijn goed voor een rondgang van een dag. Terwijl de directeur mijn papieren in orde maakt, fiets ik dagenlang langs de dorpen rondom de stad. De rode klei op het land wordt door de mannen met handploeg en os bewerkt terwijl de zon fel schijnt aan de wolkeloze hemel. Gesnater van grote scharen kinderen - gekleed in blauwwitte uniformen - kondigt overal de plaatselijke school aan waar ook tijdens de lessen druk door elkaar gepraat wordt. In de vele kleine pleisterplaatsen weven vrouwen van katoen en zijde in en onder hun huizen op palen, rokken en sjaals volgens complexe traditionele patronen. Ik bljf kopen als ik de prachtige afgewerkte stoffen zie. De bevolking begroet me overal met water, een belangrijke vorm om iemand welkom te heten in Laos. Ik maak de afweging tussen botweg weigeren en het risico van darmstoringen en kies voor het laatste, in de hoop dat door het droge seizoen de ziekteverwekkers in het water beperkt zijn. Als ik de dag voor m'n vertrek naar Phonsavan m'n papieren ophaal bij de directeur wordt me gemeld dat ik niet afgehaald wordt van het vliegveld omdat geen telefoonverbinding tot stand gebracht kon worden met Phonsavan. Maar het hotel is slechts 200 meter van het vliegveld, dus te lopen. En oh ja, de permits en de tickets voor m'n doorreis naar Luang Prabang krijg ik later tijdens mijn transfer via Vientiane.

Terwijl ik uit het raam kijk naar de regen die op het vliegveld van Vientiane in stromen neerkomt, vraag ik me af waar ik hem eerder gezien heb. Langzaam komt het beeld op van iemand die ik af en toe met omgeslagen handdoek uit de gemeenschappelijke badkamer in m'n hotel in Vientiane heb zien komen. Marc is een Engelse jurist, werkzaam in Hong Kong. De korte tijd die hij in Laos kan doorbrengen wil hij over Vientiane en Phonsavan verdelen. Gezamenlijk wachten we tot het vliegtuigje met 12 mensen en na 5 uur vertraging vertrekt. Terwijl de deur achter me rammelt en de temperatuur aan boord een ijzig niveau bereikt, zie ik af en toe door de gaten in de verder afgesloten wolkendeken waar het toestel doorheen vliegt, bergtoppen opduiken die op het oog aanraakbaar lijken. De natuur hier ziet er prachtig uit maar als de daling goed is ingezet, wordt zichtbaar hoe pokdalig het landschap is. Overal bevinden zich kraters die de nalatenschap vormen van de bombardementen op Xiang Kouang, de provincie waarin Phonsavan ligt, gedurende de oorlog. Hier liep het Ho Chi Minh pad, de route waarlangs zuid Vietnam bevoorraad werd door de Vietcong, en hier loosden Amerikaanse vliegtuigen een groot deel van de 2 miljoen ton bommen die gedurende de oorlog op Laos neerkwam.

Het regent hard als we het vliegtuig uitstappen. Marc wordt opgehaald en ik vraag zijn gids mij een lift te geven naar mijn hotel. "Alle hotels zijn vol", meldt hij, "er is hier een groot aantal Amerikanen neergestreken op zoek naar Mia's (missing in action; vermiste militairen). Ze hebben alle plaatsen bezet en er is alleen nog een heel duur hotel. Van welke organisatie kom je?" Voor ik het weet heeft hij het heft in handen, neemt m'n permits over, belt de gids van mijn organisatie, haalt stempels en overlegt met Marc en mij of we niet samen in n dure kamer willen.

Sousath spreekt verrassend goed Engels, is aangenaam doortastend en ziet er - met z'n legerbroek en -schoenen en pistool in de broekriem uit als het type waar ik me niet gauw bij zal vervelen. Zijn gezelschap, gevoegd bij dat van Marc met z'n typische Engelse humor, is het beste wat ik me wensen kan op deze plaats en ik zie er al spoedig geen been meer in met de gids van m'n eigen organisatie op stap te gaan. Na in het hotel te zijn ingecheckt, trekken we met z'n drien als eerste naar de vallei van de kruiken - een vlakte vol prehistorische mensgrote vazen van onbekende oorsprong. "De kruiken zijn de kruiken" meldt Sousath, aangevend dat er eigenlijk weinig aan te
Toerist op de kruik klein

Toerist op de kruik

zien is. Er zijn interessantere dingen in de wereld. We bekijken wat bomkraters en een enkele grot, maken de geijkte toerist-op-de-kruik-foto en gaan terug naar Phonsavan dat er in de regen verlaten bij ligt. We zoeken de half overdekte markt op, waar de levende vis in ondiepe waterbakken wordt gehouden en grote gebakken vleermuizen worden verkocht. Ik ril als ik de scherpe tandjes in de open bekjes zie.

Terug in het hotel ontmoeten we de crew van een Amerikaanse filmploeg die een reportage maakt over een Amerikaans radarstation in Sam Neua 25 jaar geleden. Hoewel zwaar bewaakt, zagen strijders van de Pathet Lao toch kans het te vernietigen. Het verhaal gaat dat drie Amerikanen de aanslag overleefd zouden hebben. "Wat denk je," vraag ik Sousath later die in die tijd in Sam Neua was "dat er gebeurd is met die mensen?" Hij haalt zijn schouders op. "Misschien zijn ze de jungle ingevlucht" zegt hij "en dan zullen ze vrijwel zeker malaria hebben opgelopen." De auto waar we inzitten, raast voorbij de plek waar drie Amerikanen een stukje grond afgraven op zoek naar een bewijs voor de aanwezigheid van een van de resterende 450 Amerikaanse Mia's in Laos. Laos heeft duizenden eigen Mia's.

Met de nacht verdwijnt de regen en de volgende ochtend vertrekken we in stralend weer naar de ca 30 km van Phonsavan gelegen warmwaterbronnen bij Ta Noi en Khamudorpjes in de omgeving. Onderweg passeren we de papavervelden waar de bloemen staan die de basissubstantie leveren voor opium. In Laos wordt op kleine schaal veel papaver verbouwd en verwerkt, vooral door bergbewoners. Het is een legale activiteit voor deze groepen voor wie de opium vaak de belangrijkste bron van inkomsten is. De substantie wordt ook veel gebruikt in de traditionele geneeskunde van de Laotianen. "Je wordt er dromerig van", weet Sousath die wat zaad van de bloem voor me verzamelt en het effect van verschillende soorten drugs uit de doeken doet. Maar hij lacht alleen als ik vraag of zijn kennis uit eigen ervaring voortkomt of van anderen afkomstig is.

Rivier klein

Oversteekplaats in de rivier

De dorpjes die we bezoeken, liggen een uur lopen landinwaarts, op plaatsen waar geen auto kan komen. Bij een brede rivier vol stroomversnellingen moeten we over smalle boomstammen en keien om de andere kant te bereiken. Een lint van kinderen volgt ons terwijl Marc en ik voorzichtig schattend en handen uitstekend naar elkaar over de smalle en glibberige weg gaan. De dorpjes zijn klein, ca 100-150 families wonen bij elkaar in de op palen gebouwde huizen. Zwarte varkens kuieren vrij rond evenals een leger pluimvee. Terwijl Sousath het dorpshoofd begroet en nieuwsgierige gezichten
Clusterbommen klein

Hulzen van clusterbommen rondom de struiken

blijven toestromen valt me - zoals overal in deze streek - het gebruik op van de hulzen van clusterbommen als plantenbakken en terreinafzettingen. Wat anders eenvoudig schroot zou zijn, heeft zo een nieuwe bestemming gekregen, maar het beeld werkt verstorend op m'n gevoel voor harmonie. Als we worden uitgenodigd om het huis van het dorpshoofd binnen te gaan stroomt onmiddellijk een groep vrouwen mee naar binnen en na korte tijd liggen grote hoeveelheden stoffen voor ons die te koop worden aangeboden. We wikken en wegen terwijl de ene prachtige doek na de andere door onze handen gaat. Het onderhandelen is een feest dat met veel gelach van beide zijden gepaard gaat. De marges zijn gering en het spel is minstens zo belangrijk als de winst. Als het voorbij is en iedereen tevreden voor zich uit glundert, neemt het dorpshoofd die de onderhandelingen voorzat, opnieuw het woord. En van de baby's van het dorp moest kort geleden opgenomen worden in het ziekenhuis met malaria. Het kind is genezen, maar de ouders kunnen de kosten van de medicijnen niet betalen en staan nu al drie maanden in de schuld bij het ziekenhuis. Of we een bijdrage zouden willen leveren. De baby wordt ons getoond. Met grote ogen staart ze naar onze witte gezichten en begint onmiddellijk te huilen. Ik zeg Sousath dat ik dacht dat ziektekosten in Laos voor rekening van de overheid waren. Dat blijkt te kloppen, maar medicijnen zijn schaars en soms kopen artsen noodgedwongen geneesmiddelen op de zwarte markt waar dan voor betaald moet worden. Het bedrag voor de medicijnen is relatief gering en Marc en ik geven het aan de moeder. Het dorpshoofd schrijft onze namen officieel in een boek zodat, legt hij uit, de baby later verteld kan worden wie het waren die bijdroegen aan haar gezondheid.

's Avonds eten we bij Sousath thuis. Zijn vrouw kookt heerlijke Laotiaanse lap, een gemalen vleesgerecht, met kleefrijst en zet ons de beste salade Luang Prabang voor die we in Laos hebben gekregen of nog zullen krijgen. Twee Nederlanders die 's ochtends zijn aangekomen, schuiven ook aan. Ze willen weten of er een mogelijkheid is over de weg van Phonsavan naar Luang Prabang te gaan en tot mijn verbazing antwoordt Sousath dat misschien te kunnen regelen. In m'n hoofd begint een bel te rinkelen, want dit is wat ik wilde, maar wat onmogelijk scheen. M'n reeds betaalde vliegticket interesseert me niet meer, het verlies van twee dagen op vastgestelde plaatsen, laat me koud. Ik wil mee. Sousath legt uit dat hij sinds kort speciale permissie heeft om af en toe mensen in zijn auto weg te brengen. Tot nu toe heeft hij dat alleen voor een paar Engelsen gedaan. Het is niet goedkoop, het is een lange rit, er zitten twee overnachtingen in en het is onzeker of de permits verkregen worden. Dan is er nog de directeur die invloedrijk is in Laos en die toevallig op dat moment in Phonsavan verblijft. Hij zou onaangenaam kunnen worden als hij merkt dat Sousath er met een van zijn gasten vandoor gaat. Tenslotte is er nog mijn permit voor Phonsavan die mijn gids in zijn bezit heeft en die Sousath absoluut nodig heeft voor de wijzigingen. We smeden een plan om Sousath buiten schot te houden en de buit binnen te halen. Marc verleent bijstand maar kan zelf niet mee. Hij moet een dag later het land uit. In het hotel vraag ik m'n gids om m'n permit en vastbesloten het papier niet meer uit handen te geven ga ik er mee naar de tafel van de directeur. Ik verzin een verhaal van een oud collega die ik ben tegengekomen in Phonsavan en die over de weg naar Luang Prabang gaat. Ze had net zo'n permit als ik en nu wil ik met haar mee. De directeur gaat er opvallend recht voor zitten en zegt dat hij die permit wel eens wil zien. Hij stelt voor naar het hotel van m'n "collega" te gaan. Ik praat me eruit door te zeggen dat ik morgen om 12 uur (als hij in het vliegtuig zit) een afspraak met haar heb op een bepaalde plaats. "Het is absoluut onmogelijk" meent hij "over land te reizen. Het is illegaal, je kan bij controle opgepakt worden en voor de rest van je leven Laos uitgezet worden. Bovendien zijn er bandieten op de weg. De overheid is bezig de weg veilig te maken. Over een paar maanden is het geen probleem meer."

Terwijl we de open haard aansteken in onze ruime kamer en de rook naar binnen slaat, zetten Marc en ik de zaak op een rijtje: Sousath moet contacten hebben om dit te kunnen doen, hij loopt ten slotte het risico zijn vergunning kwijt te raken als het mis gaat. We gaan door gebieden waar hij thuis is, dus daar kan het probleem niet zitten. De directeur zal m'n permit om Luang Prabang te verlaten niet opsturen. Dat betekent dat Sousath ook daar voor moet zorgen. Tenslotte moet ik m'n permit waar Sousath veranderingen in aan laat brengen niet meer afgeven, terwijl het officieel teruggegeven moet worden. "Ik zou het toch doen", zegt Marc, "het is een buitenkans die je moet pakken." "En dan zijn er nog de bandieten," zeg ik. "Ja," zegt hij "en over een paar dagen lees ik in de krant "Dutch girl shot in Laos" en dan roep ik als ik je foto zie" "Hey, I know this girl..., yes I remember now, I travelled with her... I advised her to go..."

KLIK HIER voor de volgende pagina